काठमाडौं, बैशाख २७।

देशभर मौसम परिवर्तनसँगै वर्षा सुरु हुन थालेको छ। यसले डेंगीजस्ता सन्देशवाहक रोगको जोखिम एक्कासी बढाएको छ। पानी जम्ने अवस्था सिर्जना भएसँगै ‘एडिज एजिप्टी’ र ‘एडिस एल्बोपिक्टस’ प्रजातिका लामखुट्टे सक्रिय हुन थाल्ने भएकाले आम जनसाधारणलाई विशेष सतर्कता अपनाउन स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले आग्रह गरेको छ।

इपिडिमियोलोजी तथा सरुवा रोग नियन्त्रण महाशाखाका कीटजन्य रोग शाखा प्रमुख डा. गोकर्णप्रसाद दाहालका अनुसार अबको १५ देखि २० दिन डेंगी संक्रमणको दृष्टिकोणले अत्यन्तै संवेदनशील मानिन्छ।

“पानी जम्ने ठाउँहरू – घरको छत, गमला, टिनका डब्बा, प्लास्टिकका क्याप, टायर आदि लामखुट्टेको लागि आदर्श प्रजननस्थल हुन्छन्,” डा. दाहाल भन्छन्, “ती ठाउँमा जम्मा भएको पानी १५–२० दिनसम्म रह्यो भने त्यहाँबाट वयस्क लामखुट्टे निस्कन्छ, जसले डेंगी फैलाउँछ।”

सन् २०२४ मा नेपालका ७६ जिल्लामा डेंगी संक्रमण फैलिएको थियो। ४१ हजार ८६५ संक्रमित र १५ जनाको ज्यान गएको गत वर्षको डरलाग्दो तथ्याङ्क मन्त्रालयले जनाएको छ। चालु वर्ष पुस १७ यता मात्र ९६८ जनामा डेंगी देखिएको छ।

सबैभन्दा धेरै डेंगी संक्रमितहरू काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर, चितवन, मोरङ, धनुषा, बारा, रुपन्देही, कैलाली, कञ्चनपुर, झापा र मकवानपुरका विभिन्न स्थानीय तहहरूमा देखिएका थिए।

डा. दाहालका अनुसार ३५ वटा उच्च जोखिमयुक्त स्थानीय तहमा नियन्त्रण तथा सचेतना अभियान सञ्चालन गर्न पत्राचार गरिएको छ। तीमध्ये काठमाडौं महानगरपालिका, ललितपुर महानगरपालिका, भरतपुर महानगरपालिका, इटहरी उपमहानगरपालिका, जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका, बुटवल उपमहानगरपालिका, कैलालीको धनगढी उपमहानगरपालिका प्रमुख छन्।

स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनस्वास्थ्यका सबै तहमा समन्वय गरेर समुदाय–केंद्रित डेंगी नियन्त्रण कार्यक्रम अघि बढाउन स्थानीय सरकारहरूसँग समेत सहकार्य गरिरहेको बताएको छ।

“डेंगी नियन्त्रण केवल स्वास्थ्यकर्मीको जिम्मेवारी होइन,” डा. दाहाल भन्छन्, “घर–घरमा पानी जम्न नदिने सानोतिनो प्रयासले ठूला जोखिम टार्न सक्छ। जनताको सक्रियता अब अनिवार्य छ।”

डेंगी भाइरसले सर्ने यो रोग लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्छ। यसमा ज्वरो, टाउको दुखाइ, आँखामुनि पीडा, मांशपेशी र हड्डी दुख्ने, र कहिलेकाहीं रगत बग्ने लक्षण देखिन्छ। समयमै उपचार गरिएमा निको हुने भए पनि लापरबाही हुँदा ज्यानै जान सक्ने जोखिम रहन्छ।

सरकारले आम जनतालाई घर आँगन सफा राख्न, शरीर ढाक्ने लुगा लगाउन, लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिने उपाय अपनाउन र कुनै पनि लक्षण देखिएमा नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्न आग्रह गरेको छ।